Featured

ZUS ma nowe uprawnienia. Tak teraz kontroluje zwolnienia lekarskie

Region 15 maj 2026

Osoby przebywające na zwolnieniu lekarskim muszą jeszcze uważniej pilnować zasad korzystania z e-ZLA. Obowiązujące przepisy doprecyzowały, co wolno robić podczas choroby, a jakie działania mogą skutkować utratą prawa do zasiłku chorobowego. Nowe uprawnienia otrzymali także kontrolerzy ZUS.

Zmiany dotyczą kontroli zwolnień lekarskich i zasad wykorzystywania czasu, w którym pracownik ma orzeczoną niezdolność do pracy. Nadal obowiązuje podstawowa reguła: zwolnienie lekarskie ma służyć leczeniu i powrotowi do zdrowia, a nie wykonywaniu pracy czy podejmowaniu aktywności, które mogą utrudniać rekonwalescencję.

Osoba ubezpieczona może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeżeli w tym czasie będzie wykonywać pracę zarobkową albo podejmować działania niezgodne z celem zwolnienia. Nowelizacja przepisów doprecyzowała jednak, jakie sytuacje mogą być uznane za naruszenie zasad, a jakie mieszczą się w granicach codziennego funkcjonowania.

- Praca zarobkowa to każda czynność, która ma charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Pracą zarobkową nie są tzw. czynności incydentalne, czyli takie, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności, ale wyjaśniam od razu, że taką istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy – mówi Wojciech Dyląg, regionalny rzecznik prasowy ZUS w województwie podkarpackim.

Jak podkreśla ZUS, w czasie zwolnienia lekarskiego nie można pracować zarobkowo. Nie wolno także podejmować aktywności, które mogą utrudniać leczenie, wydłużać chorobę albo zakłócać proces powrotu do zdrowia.

Czyli tak jak dotychczas na zwolnieniu nie można pracować zarobkowo. W trakcie zwolnienia nie można też podejmować aktywności, które utrudniają lub wydłużają leczenie czy rekonwalescencję – wyjaśnia W. Dyląg.

Nowe przepisy wskazują jednocześnie na wyjątki. Chodzi między innymi o tak zwane czynności incydentalne, czyli pojedyncze i wyjątkowe działania, których wymagają istotne okoliczności. Przykładem może być jednorazowe podpisanie pilnego dokumentu w firmie, jeśli nikt inny nie jest do tego upoważniony, a brak takiej czynności mógłby doprowadzić do poważnych konsekwencji.

Za naruszenie zasad nie powinny być również uznawane zwykłe czynności dnia codziennego, takie jak wyjście do apteki, lekarza, na rehabilitację, zrobienie zakupów w pobliskim sklepie spożywczym czy odprowadzenie dziecka do przedszkola, jeżeli nie może tego zrobić nikt inny.

Kontrolerzy ZUS z nowymi uprawnieniami

Zmiany dotyczą także samych kontroli. Kontrolerzy ZUS mogą legitymować osobę, której zwolnienie sprawdzają, a także wejść do miejsca przeprowadzania kontroli, na przykład miejsca pobytu, pracy lub prowadzenia działalności. Mają prawo żądać potwierdzenia tożsamości, między innymi dowodem osobistym.

Pracownicy ZUS mogą również odbierać wyjaśnienia od osoby kontrolowanej, jej pracodawcy czy lekarza. Po kontroli sporządzany jest protokół, którego kopię otrzymuje osoba kontrolowana. Wyjątkiem jest sytuacja, w której kontrolerzy nie zastaną chorego w domu.

ZUS zaznacza, że każda sprawa będzie oceniana indywidualnie. Oznacza to, że kontrolerzy będą analizować konkretne okoliczności, rodzaj aktywności oraz to, czy mogła ona naruszać cel zwolnienia lekarskiego.

Kontrole na Podkarpaciu

W pierwszym kwartale 2026 roku w województwie podkarpackim ZUS przeprowadził kontrole wykorzystywania zwolnień wobec 970 osób. W ich wyniku 84 osoby zostały pozbawione prawa do zasiłku, a łączna kwota cofniętych świadczeń wyniosła 236,3 tys. zł.

Dla porównania, w całym 2025 roku na Podkarpaciu skontrolowano 4904 osoby. Prawo do zasiłku straciło 509 osób, a kwota cofniętych świadczeń wyniosła 1 mln 45,2 tys. zł.

Zmiany w przepisach mają więc szczególne znaczenie dla osób korzystających ze zwolnień lekarskich. ZUS przypomina, że e-ZLA nie jest czasem wolnym od pracy, lecz okresem przeznaczonym na leczenie, odpoczynek i odzyskanie zdolności do wykonywania obowiązków zawodowych.