Featured

Listy i dokumenty sprzed dekad odkryte w Lubaczowie. Muzeum pokazuje efekty prac

Redakcja ZLUBACZOWA.PL Inne 30 styczeń 2026

fot. Muzeum Kresów w Lubaczowie

W głównym budynku Muzeum Kresów w Lubaczowie 28 stycznia odbyła się prezentacja pierwszego etapu prac konserwatorskich nad judaikami odnalezionymi na terenie miasta. Spotkanie poświęcono zarówno technicznym aspektom ratowania unikatowych zabytków papierowych, jak i ich historycznej treści oraz znaczeniu dla badań nad dziejami lokalnej społeczności żydowskiej.

Osią wydarzenia były wykłady Agnieszki Mareckiej z Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie oraz Dariusza Sałka, adiunkta Muzeum Kresów w Lubaczowie. Prelegenci zaprezentowali wyniki dotychczasowych działań konserwatorskich oraz pierwsze ustalenia badawcze dotyczące odnalezionych zbiorów.

Uwagę uczestników skupiło 289 papierowych zabytków, odkrytych podczas prac remontowych na strychu jednej z kamienic przy ul. Tadeusza Kościuszki w Lubaczowie. Wśród nich znajdują się m.in. pocztówki, listy, paszporty, legitymacje, dokumenty urzędowe, rękopisy, fragmenty gazet i książek, kalendarze, fotografie oraz teczki. Zbiór ten stanowi wyjątkowe źródło do badań nad codziennym życiem i losami mieszkańców miasta oraz powiatu lubaczowskiego w pierwszej połowie XX wieku.

Agnieszka Marecka szczegółowo omówiła pierwszy etap prac konserwatorskich, prezentując stan zachowania obiektów w chwili odnalezienia. Judaiki były silnie zanieczyszczone gruzem i pyłem, miejscami zawilgocone, zaatakowane przez grzyby oraz poważnie nadwyrężone upływem czasu. W trakcie wykładu krok po kroku przedstawiono proces ich zabezpieczania i oczyszczania, a także efekty wykonanych zabiegów, ilustrując różnice pomiędzy stanem sprzed konserwacji i po jej zakończeniu.

W drugiej części spotkania Dariusz Sałek skupił się na analizie treści odnalezionych dokumentów. Jak zaznaczył, najliczniejszą grupę stanowią pocztówki – 157 obiektów. Najstarsze materiały pochodzą z początku XX wieku, natomiast najmłodsze z lat 60. XX wieku. Szczególną wartość historyczną mają listy i kartki wysyłane w czasie II wojny światowej przez Żydów przebywających na terenach ZSRR do bliskich mieszkających w powiecie lubaczowskim. Korespondencja ta zawiera pytania o zdrowie i los adresatów, przy czym nadawcy nie mieli świadomości, że wielu z nich zostało zamordowanych przez Niemców w okresie okupacji. Judaiki sporządzono w kilku językach, w tym po polsku, niemiecku, rosyjsku i ukraińsku, a przede wszystkim w językach hebrajskim i jidysz.

Po zakończeniu części wykładowej uczestnicy mieli możliwość zadawania pytań oraz bezpośredniego zapoznania się z efektami przeprowadzonych prac konserwatorskich. Spotkanie zorganizowano w ramach Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu, podkreślając znaczenie ochrony materialnych świadectw historii oraz ich roli w zachowaniu pamięci o dawnych mieszkańcach Lubaczowa.

fot. Muzeum Kresów w Lubaczowie