Featured

Opowieść o Krzemieńcu i pograniczu dostępna w Radrużu. Za nami wernisaż wystawy

Kultura i rozrywka 24 luty 2026

fot. Tomasz Michalski

Na styku trzech państw i wielu historii opowiedziano o Karpatach inaczej – poprzez obraz, dźwięk i pamięć miejsc. W Zespole Cerkiewnym w Radrużu zaprezentowano wystawę, która pokazała pogranicze jako przestrzeń wielogłosu, śladów i nieoczywistych narracji.

W przestrzeni, w której krzyżują się granice państw i doświadczeń historycznych, wybrzmiała opowieść o Karpatach widzianych przez obiektyw i ucho badacza. W sobotę, 21 lutego 2026 r. o godz. 17, w Zespole Cerkiewnym w Radrużu odbył się wernisaż autorskiej wystawy dr. Tomasza Kośka pt. „Polifonia pamięci na granicach karpackich światów”.

Punktem wyjścia dla prezentowanej narracji stał się szczyt Krzemieniec (1221 m n.p.m.) – miejsce styku granic Polski, Ukrainy i Słowacji. To nie tylko trójstyk państw, lecz także symboliczny wododział oddzielający zlewnie Bałtyku i Morza Czarnego oraz różne doświadczenia historyczne regionu. Jeszcze na początku XX wieku tereny te funkcjonowały w obrębie jednego organizmu państwowego – monarchii austro-węgierskiej. Wydarzenia burzliwego XX wieku przekształciły dawną mozaikę kultur w pogranicza państw narodowych, naznaczone migracjami, konfliktami i zmianami granic.

W promieniu kilkudziesięciu kilometrów od Krzemieńca wciąż można było odnaleźć materialne ślady po dawnych mieszkańcach – opuszczone cmentarze, zdziczałe sady czy pozostałości zabudowy. Obok nich funkcjonowały pomniki i znaki odnoszące się do zmieniających się reżimów pamięci. To przestrzeń, w której oficjalne narracje przenikały się z lokalnymi formami upamiętnień, tworząc wielogłosową opowieść o przeszłości.

Na wystawie zaprezentowano fotografie wykonane podczas badań terenowych, uzupełnione nagraniami karpackiego pejzażu dźwiękowego oraz fragmentami wywiadów. Całość dopełniały mapy ukazujące zmiany polityczne i administracyjne w różnych okresach. Ekspozycja była efektem projektu „Broadcasting from the Forgotten European Borderlands: Carpathian Watershed in the Polyphony of Voices”. Jej pierwotna wersja została zrealizowana ze środków Center for Governance and Culture in Europe przy University of St. Gallen.

Autorem i pomysłodawcą wystawy był dr Tomasz Kosiek – antropolog społeczno-kulturowy, adiunkt w Uniwersytecie Rzeszowskim, związany z Instytutem Historii. Prowadził badania etnograficzne w Polsce, Ukrainie i Rumunii, koncentrując się na zagadnieniach tożsamości mniejszościowych oraz pamięci społecznej na pograniczach Karpat Wschodnich. Dokumentacja fotograficzna stanowiła integralną część jego pracy terenowej.

Za opracowanie pierwotnej wersji wystawy odpowiadał Michał Sita – fotograf i kurator, natomiast projekt aranżacji przygotowała Anna Pilawska-Sita. W realizację radruskiej odsłony zaangażowani byli również specjaliści z zakresu kartografii, grafiki oraz opracowania dźwięku.

Partnerami wystawy byli Instytut Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Wododział TV. Wernisaż zgromadził osoby zainteresowane tematyką pogranicza i pamięci kulturowej, a sama ekspozycja przez kolejne tygodnie pozostawała dostępna dla odwiedzających w Zespole Cerkiewnym w Radrużu.

Ekspozycję udostępniono zwiedzającym do 17 maja 2026 r.

Zobaczcie zdjęcia fot. Tomasz Michalski