Polifonia pamięci w Radrużu. Wystawa o karpackich pograniczach

Kultura i rozrywka 16 luty 2026

W przestrzeni, gdzie spotykają się granice państw i pamięci, wybrzmi opowieść o Karpatach widzianych przez obiektyw i ucho badacza. W sobotę, 21 lutego 2026 r. o godz. 17, w Zespole Cerkiewnym w Radrużu odbędzie się wernisaż autorskiej wystawy dr. Tomasza Kośka pt. „Polifonia pamięci na granicach karpackich światów”. Ekspozycja potrwa do 17 maja 2026 r.

Punktem wyjścia dla prezentowanej opowieści jest szczyt Krzemieniec (1221 m n.p.m.) – miejsce styku granic Polski, Ukrainy i Słowacji. To nie tylko trójstyk państw, ale również symboliczny wododział oddzielający zlewnie Bałtyku i Morza Czarnego oraz różne doświadczenia historyczne. Jeszcze na początku XX wieku tereny te znajdowały się w obrębie jednego organizmu państwowego – monarchii austro-węgierskiej. Wydarzenia burzliwego XX wieku przekształciły dawną mozaikę kultur w pogranicza państw narodowych, naznaczone konfliktami, migracjami i zmianami granic.

W promieniu kilkudziesięciu kilometrów od Krzemieńca do dziś odnaleźć można materialne ślady po nieobecnych mieszkańcach – opuszczone cmentarze, zdziczałe sady, pozostałości zabudowy – a także pomniki i znaki odnoszące się do zmieniających się reżimów pamięci. To przestrzeń, w której narracje oficjalne przenikają się z lokalnymi formami upamiętnień, a pamięć wybrzmiewa wielogłosem.

Wystawa prezentuje fotografie wykonane podczas badań terenowych, uzupełnione nagraniami karpackiego pejzażu dźwiękowego oraz fragmentami wywiadów. Całość dopełniają mapy ukazujące zmiany polityczne i administracyjne w różnych okresach. Ekspozycja jest efektem projektu „Broadcasting from the Forgotten European Borderlands: Carpathian Watershed in the Polyphony of Voices”. Pierwotna wersja wystawy została zrealizowana ze środków Center for Governance and Culture in Europe przy University of St. Gallen.

Autorem i pomysłodawcą wystawy jest dr Tomasz Kosiek – antropolog społeczno-kulturowy, adiunkt w Uniwersytecie Rzeszowskim, związany z Instytutem Historii. Prowadzi badania etnograficzne w Polsce, Ukrainie i Rumunii, koncentrując się na problematyce tożsamości mniejszościowych oraz pamięci społecznej na pograniczach Karpat Wschodnich. Dokumentacja fotograficzna stanowi integralną część jego pracy terenowej.

Za opracowanie pierwotnej wersji wystawy odpowiada Michał Sita – fotograf i kurator, a projekt aranżacji przygotowała Anna Pilawska-Sita. W realizację radruskiej odsłony zaangażowani byli również specjaliści z zakresu kartografii, grafiki i opracowania dźwięku.

Partnerem wystawy jest Instytut Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Wododział TV.

Wernisaż zaplanowano na sobotę, 21 lutego 2026 r., o godz. 17 w Zespole Cerkiewnym w Radrużu. Ekspozycja będzie dostępna dla zwiedzających od 21 lutego do 17 maja 2026 r.