Featured

Nowe zasady pisowni już obowiązują. Co powinni wiedzieć mieszkańcy Lubaczowa?

10 styczeń 2026

Zdjęcie ilustracyjne

Od 1 stycznia 2026 roku w języku polskim obowiązują nowe zasady ortografii, przyjęte przez Radę Języka Polskiego. Zmiany nie mają charakteru rewolucyjnego, ale porządkują przepisy, które przez lata budziły wątpliwości. Nowa ortografia ma być prostsza, bardziej logiczna i bliższa codziennej praktyce językowej.

Mieszkańcy miejscowości pisani wielką literą

Najbardziej zauważalna zmiana dotyczy zapisu nazw mieszkańców miast i wsi. Od 2026 roku piszemy je wielką literą, dlatego poprawne są formy Lubaczowianin i Lubaczowianka. Do tej pory mogliśmy pisać lubaczowianin i lubaczowianka.

Nowa zasada zrównuje nazwy mieszkańców miejscowości z nazwami narodowości i regionów, które od dawna zapisywane są wielką literą, jak Polak czy Europejczyk. W praktyce oznacza to jednoznaczność tam, gdzie wcześniej pojawiały się różne zapisy.

„Nie” z imiesłowami – mniej wątpliwości

Kolejna istotna zmiana dotyczy pisowni partykuły „nie” z imiesłowami przymiotnikowymi odmiennymi. Wcześniej w wielu przypadkach obowiązywała pisownia rozdzielna, co często prowadziło do niekonsekwencji, zwłaszcza w tekstach oficjalnych.

Od 2026 roku przyjęto zasadę, że jeśli imiesłów opisuje stan lub cechę, „nie” zapisujemy łącznie. Dlatego poprawne są dziś formy takie jak niezamknięta droga, nieodebrany chodnik czy niezakończona inwestycja. Pisownia rozdzielna pozostaje możliwa jedynie wtedy, gdy autor wyraźnie przeciwstawia znaczenia, na przykład gdy podkreśla, że droga nie zamknięta, lecz tylko czasowo zwężona.

Zmiany mniej oczywiste, ale istotne w praktyce

Nowe zasady ortografii obejmują także kilka zmian mniej oczywistych, ale istotnych z punktu widzenia codziennego języka. Dopuszczono alternatywny zapis – małą lub wielką literą – nieoficjalnych nazw etnicznych i potocznych określeń narodowości, takich jak kitajec lub Kitajec, jugol lub Jugol, angol lub Angol, żabojad lub Żabojad, szkop lub Szkop, makaroniarz lub Makaroniarz. Wybór zapisu zależy od intencji autora i kontekstu wypowiedzi – wielka litera może podkreślać odniesienie do konkretnej grupy, mała zaś zachować charakter potoczny lub opisowy.

Zmiany dotyczą również pisowni nazw wyrobów przemysłowych. Od 2026 roku wielką literą zapisujemy nie tylko nazwy firm, marek i modeli, ale także pojedyncze egzemplarze tych wyrobów, jeśli nazwa marki pełni funkcję rzeczownika. Poprawne są więc zarówno zapisy typu samochód marki Ferrari, jak i pod oknem zaparkowało żółte Lamborghini.

Doprecyzowano także zasady dotyczące cząstek trybu przypuszczającego. Formy -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście zapisujemy rozdzielnie ze spójnikami, co porządkuje wiele konstrukcji spotykanych w języku potocznym i publicystycznym. Poprawna jest zatem forma: Zastanawiam się, czy by nie pojechać do Hajdúszoboszló.

Przedrostki i łącznik – zasada doprecyzowana

Nowe przepisy porządkują również zapis wyrazów z przedrostkami. Zgodnie z ujednoliconą regułą, przedrostki piszemy łącznie z wyrazami rozpoczynającymi się małą literą, natomiast w przypadku nazw własnych zachowujemy łącznik.

Oznacza to, że poprawne są zapisy takie jak współorganizator czy współpraca, ale jednocześnie formy typu super-Europejczyk lub eks-Radny, jeśli drugi człon pozostaje nazwą własną.

Okres przejściowy i praktyka codzienna

Choć nowe zasady obowiązują formalnie od początku 2026 roku, przewidziano okres przejściowy. W szkołach, na egzaminach i w bieżącej praktyce językowej starsze formy nie znikną natychmiast. Nowa ortografia będzie stopniowo utrwalać się w użyciu – także w mediach lokalnych i dokumentach urzędowych.